پرۆژه‌ی "شامی نوێ" هه‌وڵێك بۆ گێڕانه‌وه‌ی پێگه‌ی عێراق

30/08/2020 - 11:02 نشر في وتار

 محه‌مه‌د عه‌لی وه‌لی

له‌ كۆبوونه‌وه‌ی لوتكه‌ی هه‌رسێ وڵاتی عێراق و ئوردن و میسر مسته‌فا كازمی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق پرۆژه‌ی شامی نوێی له‌ وته‌كه‌یدا خسته‌ڕوو، ئه‌گه‌رچی بیرۆكەی پرۆژه‌كه‌ بۆ سه‌رده‌می پێشخۆی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، به‌ڵام به‌پێی پرۆژه‌كه‌ بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی پێگه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌یه‌، به‌سود وه‌رگرتن له‌ سه‌رچاوه‌ی نه‌وتی عێراق، هێزی كار و كارگه‌ پیشه‌سازییه‌كانی میسر و پێگه‌ی ستراتیژی وڵاتی ئوردن، كه‌له‌ بنه‌ڕه‌تدا پرۆژه‌یه‌كه‌ بۆ گۆڕینی ئاراسته‌ی عێراق به‌ره‌و ئه‌وروپا وئه‌مریكا، پێدانی رۆڵی زیاتره‌ به‌ عێراق له‌ناو وڵاتانی عه‌ره‌بی، له‌بری نزیكبوونه‌وه‌ی له‌ ئاسیا ودوركە‌وتنه‌وه‌ له‌ وڵاتانی دراوسێ له‌ نمونه‌ی ئێران.
بۆیه‌ له‌سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی ئه‌م پرۆژه‌ هه‌مه‌لایه‌نه‌ی سیاسی و سێكته‌ری ئابوری وئاڵوگۆڕی بازرگانی وته‌ندروستی وفێركاریش ده‌گرێته‌وه‌، به‌بڕوای چاودێرانی سیاسی هه‌نگاوێكه‌ ئێران نیگه‌ران و توڕه‌ ده‌كات، چونكه‌ عێراق وه‌ك بازاڕێكی ساغكردنه‌وه‌ی كاڵای لێدورده‌خاته‌وه‌، ده‌رفه‌تی تر له‌به‌رده‌م عێراقدا ده‌كاته‌وه‌.

زیاد له‌وه‌ش به‌لای وڵاتانی تری عه‌ره‌بییه‌وه‌ پێشوازی لێكرا وبه‌پرۆژه‌ی هه‌ستانه‌وه‌ی ئابوری عه‌ره‌بی ناوزه‌دكرا، وه‌ك وئام وه‌هاب وه‌زیری پێشووی ژینگه‌ی لوبنانی وسه‌رۆكی حزبی ته‌وحیدی عه‌ره‌بی له‌باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێت، پرۆژه‌ی شامی نوێ كه‌ مسته‌فا كازمی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق كاری له‌سه‌رده‌كات، ئه‌گه‌ر سه‌ربكه‌وێت، هه‌ستانه‌وه‌یه‌كی ئابوری گه‌وره‌ بۆ وڵاتانی رۆژهه‌ڵاتی عه‌ره‌بی و میسر دروستده‌كات، لوبنانییه‌كانیش به‌پێی توانای خۆیان رۆڵی گه‌وره‌ ده‌گێڕن بۆ گۆڕینی بارودۆخی ئابوری و دارایی لوبنان له‌و رێگه‌یه‌وه‌.

پرۆژه‌كه‌ به‌و پێیه‌ی كازمی پێشكه‌شی كردووه‌، ده‌یه‌وێـت رۆڵی سه‌ركردایه‌تی بۆ عێراق له‌ناوچه‌كه‌ بگێڕێته‌وه‌، له‌سه‌ر تێگه‌یشتنی ئابووری هه‌رسێ وڵات به‌نده‌، له‌سه‌ر هه‌مانشێوه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا، پێشبینی ئه‌وه‌ش ده‌كرێت وڵاتانی تری ناوچه‌كه‌ هانبدرێت بۆ به‌شداری كردن و هاتنه‌ناوه‌وه‌ی، له‌هه‌لومه‌رجی سه‌رگرتن و سه‌ركه‌وتنیدا گۆڕانکاری ئابوری و جیوسیاسی گەورە لە ناوچەکە دروستدەکات، رەهەندێکی زیندوکردنەوەی نەتەوەیی عەرەبیشی هەیە.

له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆی عێراق پرۆژه‌كه‌، لای هه‌ندێك هێزی سیاسی هه‌ندێك نیگه‌رانی و دۆردۆنگی دروستكردووه‌، چونكه‌ راگه‌یاندنه‌كه‌ی هاوزه‌مانه‌ له‌گه‌ڵ پرۆژه‌ی ئاسایی كردنه‌وه‌ی بارودۆخی نێوان ئیسرائیل و ئیمارات و ئه‌مریكاش پاڵپشتی ده‌كات.
پرۆژەکە وەک پرۆژەیەکی ئابوری و جیوسیاسی کە بێ بەربەست و ئاڵنگاری نابێت و ئایندە سەرکەوتن و شکستی پرۆژەکە روون دەکاتەوە.

? وردەکارییەکانی پرۆژەی شامی نوێ چین
دوای یٔەوەی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق، پرۆژەیەکی یٔابوری و سیاسی بۆ وڵاتانی دەوروبەری عێراق لە واشنتۆنی پایتەختی یٔەمریکاوە راگەیاند، کەمتر لە هەفتەیەک یەکەمین زانیاری لە لوتکەی سێ قۆڵی نێوان عێراق و یٔوردن و میسردا خستەڕوو، کە رپرۆژەکە یٔابوری سیاسی و ستراتیژییە، بەپێی وتەی چاودێران یٔەگەر یٔەوەی هەیە، وڵاتانی تری ناوچەکە بچنەناو پرۆژەکە و قەوارەیەکی گەورەی یٔابوری و سیاسی لەسەر شێوەی یەکێتی یٔەوروپا دورست بێت.

یٔەوەی تا یٔێستا وەک زانیاری لەسەر پرۆژەکە لە ناوەندە سیاسی و میدیاییەکانەوە بڵاودەکرێتەوە، یٔەوەیە کە پرۆژەکە بەنیازە هێڵێکی نەوت لە پارێزگای بەسرەی عێراقەوە بە خاکی یٔوردندا بگەیەنێتە وڵاتی میسر، هەردووڵاتەکەش رێژەیەکی بەرچاو لە نرخی هەربەرمیلێك لەبازاڕی جیهانی کەمتر بدەن، کە رەنگە کەمکردنەوەکەیان بۆ هەر بەرمیلێک بگاتە 15 تا 16% لە نرخی جیهانی کەمتر بێت، لەبەرامبەریشدا عێراق کارەبا لەو وڵاتانە هاوردە بکات، سەرباری یٔەوەش وەبەرهێنانی یٔەو دوو وڵاتە روو لە عێراق بکات.

یٔەوەی بەیٔاشکرا لە کۆبوونەوەی لوتکەی عێراق و یٔوردن و میسردا قسەی لەسەر کرا، دانانی پلانێکی زەمەنی بۆ بەهێزکردنی هاریکاری بازرگانی ویٔابوری، وبەهێزکردنی هاریکارییەکان بوو لەبورای وزە وبەهێزکردنی شارە پیشەسازییەکاندا، هەروەها دورستکردنی لێژنەیەکی هونەری هاوبەش کە کاری پێشکەش کردنی پلانە لەو بوارەدا، لیژنەکەش وەزارەت و ولایەنە پەیوەندیدارەکانی وزە ونەوت وگواستنەوە وبازرگانی و وەبەرهێنان وکەرتی تایبەتی هەرسێ وڵات لە خۆ دەگرێت.

کازمی لە دیمانەکەی لە واشنتۆنەوە وتی، پرۆژەکە بۆ سودی ناوچەکە و لایەنی تریش لەخۆی کۆدەکاتەوە، وەک چاودێرانیش دەڵێن، سەردانەکەی بۆ یٔەمریکا زیاتر بۆ دەسخستنی پاڵپشتی یٔەو پرۆژە بووە، لەم نزیکانەشدا لە عەرەبستانی سعودییەوە پرۆژەکە دەخاتەوەڕوو، بۆیٔەوەی پاڵپشتی زیاتری وڵاتانی ناوچەکە بەدەستبهێنێت، هەروەک لەسەروبەندی بەڕێوەچوونی لوتگەی سێ وڵاتەکەشدا فالح فەیاز سەرۆكی دەستەی حەشدی شەعبی كە دۆستی نزیكی بەشار ئەسەدە، نامەیەکی سەرۆک وەزیرانی عێراقی گەیاندە بەشار یٔەسەدی سەرۆکی رژێمی سوری، ھەرچەند ھیچ ناوەندێكی میدیایی و سیاسی ناوەڕۆكی نامەكەیان بڵاونەكردۆتەوە، وەلێ بەبڕوای چاودێران ناوەڕۆکی نامەكەی حكومەتی عێراق، سەرباری باسی یٔەمنی و قایمکردنی سنوری نێوان هەردوو وڵات، باسی هەمان پرۆژەی «شامی نوێ»لە خۆگرتووە، بۆ یٔەوەی سوریاش بێتەپاڵ پرۆژەکە.

? ھەڵوێستی ئێران لە پرۆژەكە

ئەگەرچی زۆرێك چاودێران و ناوەندەكانی توێژینەوەی سیاسی ئامانج و مەبەستی كەمكردنەوەی ھەژمونی سیاسی و ئابوری و بازرگانی ئێرانە لە عێراق وناوچەكە، بەڵام لە یەكەمین لێدوانی بەرپرسانی ئەو وڵاتە، ئیرەج مەسجدی باڵوێزی ئێران لە بەغدا، بۆ ئاژانسی ھەواڵی ئێرانی وتوویەتی: ئێران ھیچ پەڵپ و ناڕەزایەتییەكی نییە لەسەر پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی بەغدا لەگەڵ وڵاتانی جیھانی عەرەبی، بەڵام ھیچ وڵاتێك ناتوانێت بە ھەمان كوالێتی ئێران كارەبا بداتە عێراق.