كوردستان لەنێوان مەترسی‌ و فرسەتی مێژووییدا

08/01/2020 - 12:57 نشر في وتار

د.عومه‌ر محه‌مه‌د

نووسەری دیاری تورك( محمد علی بیراند (كە لە ساڵی 2013 كۆچی دوایی كرد) خودا لێی خۆشبێت لەچا وپێكەوتنێكی رۆژنامەوانیدا دەڵێ‌ : ( جەنگی یەكەمی كەنداو (جەنگی نێوان عێراق‌و ئێران) تا رووداوەكانی ئەم دواییە‌و روخانی رژێمی عێراق و .. هتد) ، هەرچی روودەدات لەناوچەكە لە بەرژەوەندی كوردایە (ئەگەر چی كورد خۆی سازێنەری رووداوەكان نین) .
لێرەوە هەر لەدوای پەیماننانەی (سیڤەر) كە لە مانگی ئابی 1920 لە فەرەنسا مۆركرا‌و كە زیاتر لە (445) بەندی تێدایە ، بەندەكانی (62، 63، 64) تایبەت بوون بە كورد ، بۆ دیاریكردنی چارەنووسی كورد لە دوای جەنگەكە ، بەڵام سەركەوتنەكانی كمال ئەتاتورك ‌و پەیماننامەی (لۆزان) ئەو هەنگاوانەی لەباربرد ( ئیتر لەوكاتە ‌و بە درێژایی ئەم (100) ساڵە) كورد لە شۆڕش‌و بەرخۆدان‌و خەبات ‌و خوێندا لەگەڵا دوژمنەكانی لە ململانێدایە ، دواترینیان شەڕی داسەپاوی داعش‌و رووداوەكانی رۆژئاوای كوردستان بوو.
لە دوای روخانی رژێم‌و دانانی دەستووری عێراق ‌و بە دەستوریكردنی هەرێمی كوردستان هەڵچوون‌و داچوونێكی زۆر هەیە لەنێوان پەیوەندییەكانی هەرێم‌و بەغدا كە تا ئێستاش لەسەر بنەمایەكی كۆنكرێتی دانەمەزراوە .
لەدوای خۆپیشاندانەكانی ئێستای شیعەی عێراق‌وئەو هەل‌و مەرجە ناسكەی بەغدا‌و شارەكانی خوارووی عێراقی پێدا تێدەپەڕن وای كردووە مركز (بغداد) زۆر لاواز بێت‌و پێگە‌و هەژموونی خۆی تاڕادەیەكی زۆر لەدەست بدات. ئەو مركزەی كە لە تەرازووی پێوانەی دەوڵەتەكانی جیهان‌و ناوچەكەدا بە درێژایی قورسایی‌و سەنگێكی وای هەبوو، هەمیشە كورد كراوەتە قوربانی بۆی.
ئەو مركزەی كە بەدەست دەسەڵاتی شیعەوەیە لەناوخۆدا شكستی هێناوە لە دابینكردنی ئاسایش‌و سەقامگیری‌و ژیانێكی ئابڕومەندانە ، خزمەتكردنی بەهاوڵاتیان، هەروەها شكستی هێناوە لە پەیوەندییە سەربازی‌و دیبلۆماسیەكانی لەگەڵا وڵاتانی ناوچەكە بە گشتی ‌و وڵاتانی ئەوروپا‌و ئەمریكا بەتایبەتی.
تاگەیشتبێتە ئەوەی لە پەرلەمان ‌و بە ئامادەبوونی فراكسیۆنە شیعەكان بڕیاری دەركردنی هێزەكانی بێگانە بدات لە دانیشتنی (5/1/2020) .
بۆیە لێرەوە بەڕای بەندە لەمەودوا كوردستان زیاتر لەجاران دەبێتە جێگا‌و متمانەی زیاتری وڵاتانی زلهێز. ئەمە بێجگە لەوەی كە كوردستان لە ئێستادا وەك جوگرافیا و( هەروەها تاڕادەیەكی زۆر سەقامگیرتر‌و ئارامتر‌و خزمەتگوزارترە بە بەراورد بە بەغدا) كەوتۆتە چوارچێوەی بەرژەوەندییەكانی وڵاتانی ئەوروپا بەگشتی‌و ئەمریكاش بەتایبەتی ، چونكە :
1. كوردستان لە ئێستادا وەك جوگرافیایەكی سیاسی (جیۆسیاسی) جێگا‌و پێگەیەكی ستراتیژی گرنگی هەیە بۆ ئەو وڵاتانە تا باشتر‌و زیاتر چاودێری‌و ئاگایی خۆیان لە ناوچەكەدا جێگیر بكەن بەسەروڵاتانی ناوچەكەدا بەمەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان.
2. كوردستان دەرگای كراوە‌و ئامادەباشە بۆ مامەڵە‌و پەرەپێدانی پەیوەندییەكانی لەگەڵا وڵاتانی زلهێز‌و بازاڕێكی باشیشە بۆ وڵاتانی ناوچەكە.
3. كوردستان دەوڵەمەندە بە نەوت‌و گاز ‌و جۆرەها كانزای گرنگ‌و گرانبەها.
4. كوردستان چەندەها بنكە‌و بارەگای سەربازی ئەمنی ئەو وڵاتانەی تێدایە.
5. كوردستان ژمارەیەكی زۆر كونسوڵگەری تێدایە بەرەو زیاتریش دەچێ‌‌و گەورەترینیان كونسوڵگەری ئەمریكایە ‌و كە لە ئێستادا گەورەترین بینای بۆ دەكرێ‌.
راستە لەمێژوودا كورد لەگەڵا ئەمریكا زیانی زۆری بەركەوتووە ‌و هەمیشە ئەمریكا كوردی وەك كارتێك یان بۆ پاراستنی پارسەنگی هێز بەكار هێناوە ، بەڵام لە ئێستادا وەك دەبینرێت هاوكێشەكە گۆڕانی گەورەی بەسەردا هاتووە .
بۆیە لێرەدا كورد دەبێت ئەمانە بە فرسەتێكی گەورە بزانێت‌و خۆی بۆ گۆڕانكاریەكان ئامادە بكات ، سوودی تەواو لە هەر ئەگەر‌و هەلێكی گونجاو وەربگرێت ، لە هەمان كاتدا لەناو خۆشدا پێویستە هەر لە ئێستاوە ئەم هەنگاوانە بنێ‌:
1. كۆبوونەوەی (دەوری)حیزبە كوردستانیەكان لەگەڵا سەرۆكایەتی هەرێم بە گەرمی بەردەوامی پێ‌ بدرێت، تا هەمووان لەنزیكەوە تاوتوێ‌ی زیاتری گۆڕانكاری بارودۆخەكە بكەن‌و ئاگایان لە ئاراستەی رووداوەكان بێت‌و فرسەتەكان لەدەست نەچن .
2. پەرلەمان بەزووترین كات لیژنەكانی نوسینەوەی دەستووری هەێم بەگەڕ بخات پێش كۆتایی ئەمساڵا دەنگی لەسەر بدرێت.
3. پەرلەمان بەزووترین كات پرۆژە یاسای چاكسازی پەسەند بكات.
4. حكومەت دەست بكات بە ئامادەكردنی پرۆژە یاسایەكی تری چاكسازی لە بوارەكانی داهات‌و نەوت‌و گاز‌و بەرجەستەكردنی شەفافیەت لە داهاتەكاندا‌و تا متمانە بگەڕێننەوە بۆ هاوڵاتیان لەو بوارانەدا.
5. فراكسیۆنە كوردستانیەكان لە بەغدا لە هەمووكات زیاتر هەماهەنگ بن‌و كاری هاوبەش‌و پێكەوەیی ئەنجام بدەن لە بەرژەوەندی گەلەكەمان.
6. بەهێزكردنی پەیوەندییە ئیقلیمی‌و نێودەوڵەتیەكان‌و بەدەستهێنانی پشتیوانی ‌و متمانەی زیاتر دۆستەكانی كورد لەدەرەوە.
لە كۆتاییدا :
وەك هەموولایەك دەزانین كە هەمیشە لە مێژووی دوور ‌و نزیكی گەلەكەمان دوو هۆكار رێگری سەرەكی بوون لەبەردەم بەدەستهێنانی مافە ڕەواكانمان لەناوچەكەدا :
1. كاریگەری دەرەكی‌و بەرژەوەندی وڵاتان كە هەمیشە دژ بوون لەگەڵا خواستەكانی كورد
2. ناكۆكی‌و دووبەرەكی نێوخۆیی‌و دژایەتیكردنی یەكتری.
ئێستا ‌و دوای تێپەڕبوونی (100) ساڵا بەسەر پەیماننامەی (سیڤەر) ئەم دووخاڵەی سەرەوە ڕوو لە گۆڕانكاری ئیجابیە ‌و ئەگەرەكان بۆ گەیشتن بە مافی چارەی خۆنووسین‌و راگەیاندنی كۆماری كوردستان زۆر نزیكە ، بۆیە دەكرێ‌ بڵًێین گۆڕانكاریەكان ئەمجارەش لە بەرژەوەندی كوردە ، بەڵام دەبێت خۆمان لە ڕەخساندنی ئەو هەل‌و مەرجەدا رۆڵێكی كاریگەر‌و چارەنووسساز بگێڕین ‌و هەموو بەرژەوەندییە حیزبی ‌و شەخسی‌و ناوچەییەكان لەو پێناوەدا بەلاوە بنێین .