له‌ رۆژى جیهانى ئیفلیجى منداڵان.. ئه‌مساڵ له‌ ژێر دروشمى كۆتایى هێنان به‌ ئیفلیجى منداڵان یادى ده‌كرێته‌وه‌

24/10/2019 - 10:10 بڵاوکراوەتەوە لە تەندروستی

دیجیتاڵ میدیاى سپێده‌

 

رۆژى (24)ى ئۆكتۆبه‌ر به‌ رۆژى جیهانى ئیفلیجى منداڵ داندراوه‌ ، ئه‌مساڵیش دروشمێك به‌رزكراوه‌ته‌وه‌ ئه‌و دروشمه‌ش بریتى یه‌ له‌ " یه‌ك رۆژ – ته‌نها ووردبوونه‌وه‌ له‌ یه‌ك كار : ئه‌ویش كۆتایى هێنان به‌ ئیفلیجى منداڵان " .
ئامانج له‌ ته‌رخانكردنى رۆژێك به‌و بۆنه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌یه‌ خه‌ڵكى هۆشیاربكرێنه‌وه‌ له‌سه‌ر بابه‌تى ئیفلیجى منداڵان و ، له‌ هه‌مان كاتدا رێزگرتن و به‌رزنرخاندنى هه‌وڵ و كۆششى هه‌زاران سه‌ربازى وون ، له‌ فه‌رمانبه‌رانى رێكخراوى ته‌ندروستى جیهانى و جگه‌ له‌وانیش له‌ كه‌سانى خۆبه‌خشى پابه‌ند ، بۆ قه‌ڵاچۆكردنى ئیفلیجى منداڵان .
رۆژى (24)ى ئۆكتۆبه‌رى هه‌موو ساڵێك بۆ زیندووكردنه‌وه‌ى یادى له‌دایكبوونى (جۆناس سالك )ى زاناى ئه‌مریكى داندراوه‌ ، ئه‌و زانایه‌ توانى یه‌كه‌م پێكوت (ڤاكسین )ـى كاریگه‌ر له‌ دژى نه‌خۆشییه‌كه‌ دروست بكات و ، له‌ ساڵى 1955 سه‌ركه‌وتنى له‌ كاره‌كه‌ى راگه‌یاند .
له‌وه‌ته‌ى ساڵى 1988ـیش ژماره‌ى دووچاربووانى نه‌خۆشى ئیفلیجى منداڵان به‌ رێژه‌ى (99%) رووى له‌ دابه‌زین كردووه‌ ، به‌ پێى خه‌مڵاندنه‌كانیش ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ده‌كرێت ، له‌ ساڵى 1988 نزیكه‌ى (350) هه‌زار حاڵه‌ت له‌ (125) ناوچه‌ى مۆڵگه‌ى نه‌خۆشییه‌كه‌ تۆماركرابوون ، به‌ڵام له‌ ساڵى رابردوو ( 2018 ) ته‌نها (33) حاڵه‌ت له‌و ناوچانه‌ تۆماركراون .
له‌ نێوان سێ نه‌وه‌ى ڤایرسى كوشنده‌ و دڕى ئیفلیجى منداڵان (جۆرى 1 و جۆرى 2 و جۆرى 3 ) ، له‌ ساڵى 1999 تواندرا جۆرى 2 له‌م ڤایرۆسه‌ هه‌ڵبكێشرێت ، دووچاربوونیش به‌ جۆرى سێ یه‌مى ڤایرۆسه‌كه‌ نزمترین ئاستى به‌ درێژایى مێژوو تۆماركردووه‌ .
نوێترین داتاى ده‌ستپێشخه‌ری جیهانیش بۆ قه‌ڵاچۆكردنى ئیفلیجى منداڵان ، ئاشكرایكردووه‌ كه‌ له‌ ساڵى 2019 ته‌نها (10) حاڵه‌ت چاودێرى كراون ، له‌ نێوانیان (8)یان له‌ نایجیریا و حاڵه‌تێك له‌ سۆماڵ و ئه‌وه‌ى تریشیان له‌ وڵاتى كۆنگۆى دیموكراتى بووه‌ .
ئیفلیجى منداڵانیش نه‌خۆشییه‌كى ڤایرۆسی تونده‌ و دووچارى كۆئه‌ندامى ده‌مار ده‌بێت و ، له‌ ماوه‌ى چه‌ند كاتژمێرێكیش منداڵان دووچارى ئیفلیجییه‌كى ته‌واو ده‌كات ، به‌ شێوه‌یه‌كى سه‌ره‌كیش ڤایرۆسه‌كه‌ له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ كه‌سێكى تر له‌ رێگه‌ى پیسایى ده‌گوازرێته‌وه‌ ، به‌ رێگه‌یه‌كى كه‌متریش له‌ رێگه‌ى هۆكاره‌كانى (وه‌كو ئاوى پیس یان خۆراكى پیس ) بڵاوده‌بێته‌وه‌ و له‌ نێو ریخۆڵه‌ش ده‌ست به‌ زۆر بوون ده‌كات .
نیشانه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانى نه‌خۆشییه‌كه‌ش بریتین له‌ تا ( به‌رزبوونه‌وه‌ى پله‌ى گه‌رمى له‌ش ) و ماندووبوون و شه‌كه‌تى و سه‌رئێشه‌ و رشانه‌وه‌ و ره‌قبوونى مل و هه‌ستكردن به‌ ئازارى په‌له‌كان ، ته‌نها یه‌ك حاڵه‌تیش له‌ كۆى (200) حاڵه‌تى نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌بێته‌ هۆى دووچاركردنى قاچه‌كان به‌ ئیفلیجى ، له‌ نێوان (5%) تاكو (10%)ى نه‌خۆشه‌كان به‌هۆى وه‌ستانى ئه‌ندامه‌كانى هه‌ناسه‌دانیان له‌ ئه‌ركه‌كانیان ، گیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن .
زۆرترین ئه‌و چینانه‌ى مه‌ترسى دووچاربوونى نه‌خۆشی ئیفلیجیان له‌سه‌ره‌ ئه‌و منداڵانه‌ن كه‌ ته‌مه‌نیان له‌ خوار پێنج ساڵیدایه‌ ، ئه‌مه‌ به‌ پله‌ى یه‌كه‌م ، چاره‌سه‌رى نه‌خۆشییه‌كه‌ش نیه‌ ، به‌ڵام ده‌تواندرێت خۆى لێ بپارێزرێت .
پێكوت (ڤاكسین )ى ئیفلیجى منداڵان به‌ چه‌ند جارێك به‌ منداڵ ده‌درێت ، ئه‌م پێكوته‌ش ئه‌گه‌ر به‌ منداڵ درا ، ئه‌وكات به‌ درێژایى ژیانى له‌ دووچاربوون به‌ نه‌خۆشییه‌كه‌ ده‌یپارێزێت .

 

ئاماده‌كردنى : هیوا قادر